Como el furmientu y el pan... Fragmentos |
|
| Manuela | (Llamando) ¡Pepa! |
| Pepa | (saliendo de la izquierda) ¿Qué? |
| Manuela | ¿Quies dame un poco de furmientu? |
| Pepa | ¿Entós? |
| Manuela | Nun sé ónde lo metió mió má: toy fartuca de buscalo... |
| Pepa | Sí, muyer (Entra en la izquierda y al poco rato sale con un pequeño envoltorio). Ten, nun vayas a perder de facer bon pan... |
| Manuela | Ya, en faltando el furmientu, fastidóse too. |
| Pepa | ¿Daste cuenta que too ye igual? Nun hay pan sin furmientu, nin furmientu sin pan. |
| Manuela | Too nun ye igual, ¡oh! |
| Pepa | Hay munches coses que nun puen dir soles. |
| Manuela | ¡Alabao! Ta nun sé qué quies dicer. |
| Pepa | Que hay munches coses que nun puen dir soles, como el furmientu y el pan, los homes y les muyeres... |
| Manuela | ¡Si serás condená! |
| Pepa | Ya vas pa vieya, Manuela, y soltera nun faes ná. |
| Manuela | Toy bien ansina. |
| Pepa | Nun fagas casu, como tar casá nun hay ná; nun ye que se viva na gloria, porque a mí, bien sabe Dios que hay veces que m'apitez afogar al mió Quicón, pero tan siquiera, ta una acaompañá; la soledá ye mala compañera. |
| Manuela | Ta fecho asina, ta fecho... |
| Pepa | Primero nes quisiste, y agora nun hay remediu. |
| Manuela | Si hubié querío, ta nun yera tarde... |
| Pepa | ¿Entós? |
| Manuela | Acercóseme Serafu dalguna vez, pero yo nun quisi... |
| Pepa | ¡Muyer! ¿Cómo fosti tan boba? Nun lu teníes que haber dexao marchar. |
| Manuela | A veces, pésame algo, nun creas. |
| Pepa | Como si ná; ya pues rezai pel alma; va munchu tiempu que tira pa Xixón. Y eso que torres más altes se vieron cayer; si punsieras arte, entavía podíes facer algo. |
| Manuela | Nun voy andar espepitá a estes altures; dimpués de vieya, gaitera. |
| Pepa | ¿Eso, qué tien que ver? |
| Manuela | Ná, ná, acabóse'l cuintu. |
| Pepa | Pues, yo, lo que tú, facía algo. |
| Manuela | Nun merez la pena; basta que te arremangues una vez pa que..., ya sabes. Non... |
| Pepa | Nun digas que te pesa, porque si fuere verdá, nun te quedabes asina como pan moyao. |
| Manuela | Si él me golviera a dicer algo, nun y-dicía que non; pero, ¿andar yo tres dél? Tenía que tar rematá. |
| Pepa | Ta visto que nun vales pa ná. Si fuera yo, ya te diría ónde se casaba Serafu. Él que ye tan asina..., nun hay más que tascáse-y un poco pa facelu dudar. Y tando en buena posición como tú, nun diba a costate gran trabayu. Si la otra nun debe tener ónde cayese muerta. |
| Manuela | El demonio y tú sois una mesma persona: vas a conseguir que pierda'l xuiciu. |
| Pepa | Non, mal rayu... |
| Manuela | Voime, Pepa. |
| Pepa | Aspera un pocu. |
| Manuela | Non, que voy tener que encender el llar otra vez. |
| Pepa | Merez la pena. |
| Manuela | Ya que por to culpa perdí tantu tiempu, ¿quies mirame a ver si ta bastante roxáu? |
| Pepa | Sí, ¡oh! |
(Vanse las dos por la derecha. Entran por el mismo lado Tomás y Rosina) |
|
| Tomás | Cariñín, ¿nun t'acuerdes de que fay un añu que andamos xuntos? Fue por esti mismo tiempu. |
| Rosina | ¿Nun voy acordame? |
| Tomás | ¿Y acuérdeste tamién cuando fui contigo por primera vez a llevar les vaques a La Iría? ¡Qué coloraína dibes! Nun te atrevíes a falar ná, nin queríes que fuera al lau tuyu, teníes que llevar al pirru en medio... |
| Rosina | Ya, debía ser medio tonta. Yo creo que siempre fui un pocu. |
| Tomás | ¿Por qué dices eso? Que yo sepa tú nun tienes un pelu de tonta. |
| Rosina | Non, nun ye que sea precisamente tonta; ye que nun soy como les otres. |
| Tomás | ¡Bah!, nun te compares a les otres, que non hay denguna que te iguale. |
| Rosina | ¿Sabes a qué tengo mieo, Tomás? |
| Tomás | Qué sé yo, a cualquier tontería. |
| Rosina | Sí, debe ser una tontería. |
| Tomás | Esplícate. |
| Rosina | Verás, ye que yo..., ¿Tú nun me ves demasiao neña? |
| Tomás | Yo véote joven, pero neña, non. |
| Rosina | Vas a llegar a conoceme tanto, que pue que nesi momentu nun te guste, y entonces dexaré de ser una sensación pa ti. |
| Tomás | ¡Tú qué dices, cariñín! Tú pa mí serás siempre la meyor moza, la más salá, nun dexaré un solu día de querete, y pa mí serás sensación mientras vivas. ¿Nun se alcuentren a una persona capes nueves a ca pasu? Pues yo a ti, ca día te alcuentro algo nuevo que me llena más ca vez... |
| Rosina | ¿Por qué m'empezaste a querer, Tomás? |
| Tomás | Porque yeres única, porque desde guaje, siendo tú una mocosa, empecé a distinguite ya. ¡Yeras tan guapina! Y to la vida, cuando suañaba con tener moza, yera en ti en quien pensaba; cuando na cama abrazaba y besaba l'almuá, yera a ti a quien besaba. Dimpués creciste, y cuando pasabes al mio lau, poníame hasta nerviosu, y daba la güelta pa mirate. Por eso empecé a querete agora. ¿Crees que podré olvidate? |
| Rosina | Non, Tomás. |
| Tomás | Cielo mío, nun te atormentes pensando eses coses... |
| Rosina | Non, nes pensaré más. (Se recuesta sobre el hombro de Tomás, quien la abraza e intenta darle un beso, pero en aquel crítico momento entra Pepa y se separan). |
| Pepa | ¡Hay que ver, hay que ver, les coses que pasen nesti mundu! Si nun ye pa reíse, que'l diablu me lleve... Ah, tábeis ahí, nun vos había visto. ¿Sabéis lo que pasó, mejor dicho, lo que se diz pel pueblu? |
| Rosina | ¿Qué se diz, ma? |
| Pepa | Muyer, qué va ser, que Salustia va casase. |
| Tomás | ¡Nun fastidie! |
| Rosina | ¿Sí? Con quién, ¡oh! |
| Pepa | Con Félis el de Carna, el tuntu isi, que meyor taba de dolor de tripes, que cargar con Salustia. Non, si ya dicía yo que tardaba en pescar, porque toes eses siempre alcuentren dalgún tapaera. |
| Rosina | ¡Qué tosquilón! |
| Tomás | Ta me cuesta trabayu creelo. |
| Pepa | Pues nun te cueste, que aseguráronmelo a mí; y, a más, últimamente atrapáronlos xuntos dalguna vez. Así que el tuntu isi gustó-y cómo trabaya Salustia, y agora cásase con ella. Non, si yo siempre dixi que los homes sois tontos... |
| Tomás | Ísi ye por demás, porque vamos... ¿Sabe usté lo que facía, tía Pepa? |
| Pepa | ¡Qué faría esi pazguatu! |
| Tomás | Pues espiar a Salustia cuando andaba con unos y con otros, y luego cuntábamoslo con una juerga de mieo. ¡Y agora que cargue con ella! Tien que ser más que tuntu. |
| Pepa | Rewcoño, dalgunes muyeres qué puerques son, pero dalgunos homes qué palos merecíen. Ná, como los perros, que en cuanto ven una perra, acabóse-yos lladrar. |
| Rosina | ¡Qué pena me da de Felis, la vida que va llevar con esa pécora, y to dirá bien, si dimpués de casá nun y-las-arma... |
| Pepa | Prubín, ¿tú cres que nun va ser ná cornúu? Ya verás: ¡asina de grandes!. Si la que meles mañes tien, tarde o nunca se y-quiten. |
| Tomás | Eso sí que ye verdá. (Suena una campanada) |
| Pepa | ¡Dios, qué tarde debe ser! Fíos, dime nun menutu po les vaques, que va facéseme tarde pa catar. |
| Tomás | Sí, vamos, Rosina. (Salen por la derecha). |
| Pepa | (Monologando) Tengo tabía el piensu sin preparar y les gallines sin ciarrar. (Desgrana unas panojas de maíz y sale por la derecha). |
| Quico | (Entra por la derecha hablando solo). Hay que ver, hay que ver, si ya tardaba muncho en cayer, y por fin, cayó. ¡Probes guajes pequeños, qué vida van a llevar! Ya el grande, ési, ná. Casaráse con la mio Rosina, y arregláu. (Entra Pepa por la derecha). |
| Pepa | ¿Qué estás marmurando, oh? |
| Quico | ¿Ta nun sabes la noticia? |
| Pepa | Sí, ¡oh! Que esi mazcayu de Félis cásase con Salustia. |
| Quico | Sí, eso dicen pel pueblu tamién. Pero, non, hay otra cosa. |
| Pepa | ¡Demonio, qué habrá pasao! Y yo sin enterame. |
| Quico | Pues que Serafu va casase. |
| Pepa | ¡Nun fastidies! |
| Quico | Sin fastidiate. |
| Pepa | Con esa zurripuerca que andaba tras dél. |
| Quico | Con la mesma. |
| Pepa | ¡Alabao, alabao, qué diañu y-habrá entrao a Serafu pa decidise desa manera!! |
| Quico | ¿Qué te paez que será? (Hace un gesto alusivo al embarazo) |
| Pepa | ¡Qué! |
| Quico | Como lo oyes. |
| Pepa | ¡Probe Ramona! Si llevantara la cabeza y viera al so homón, sé yo que golvía a morrer del sustu. Por eso, estos homones pasen mejor en sin comer que en sin muyer... Probes guajes, qué pena me da dellos. |
| Quico | Pues, sí, dixéronmelo unos mozos, y dixéronme tamién que diben prepara-y una cencerrá pa mañana, pero de les sonaes. |
| Pepa | ¡Ay, recoño!, esa cencerrá na pierdo yo, y pienso d'echa-y unes bones cuartetes, eso sí, ¡qué bien! ¡Bomba! ¡Siga! (Gritando) |
Ési que y-llamen Serafu, que se dedica a facer gaites, failes con maera pochiscu y róbala pe les mates. |
|
| Quico | ¡Muy bien, muyer! Hay que apuntalo pa que nun se mos olvide. |
| Pepa | Tol tiempu que media hasta mañana tengo pasalu discurriendo-y cuartetes a esi mosquilón. ¡Mira que casase! ¡Qué falta y-faría teniéndolo too. Non, si digo yo siempre que el que males mañes tien, tarde o nunca se y-quiten, y ye verdá. Pero, anda que ésta nun va ser tan bobina como Ramona, ya verás como a vaca corniaora nunca y-faltaron cornaes. |
| Quico | Serafu casarase, pero paez que detrás va facelo Tomás; nun y-veo yo conformidá pa aguantar una marcolfa. |
| Pepa | Güeno, pa nosotros cuanto primero casemos al a fía, meyor. Ya me ta a mí faciendo carga tanto cortexar. |
| Quico | Sí, sí, la fía hay que casala pronto: na quio yo ver per ahí de mala manera. |
| Pepa | Pues, ya verás: meyor ocasión que agora na vamos a encontar. |
| Quico | Tú fay toos los posibles, pa eso yes muyer. |
| Pepa | Desde'l primer día que toi dándo-y a Tomás toes les facilidaes posibles pa que cargue con ella. (Suenan unas esquilas). Ahí vienen co les vaques. Anda Quico, vete atales y prepara pa catar. (Sale Quico por la puerta derecha, y casi al mismo tiempo entra Tomás por el mismo sitio). |
| Pepa | ¡Ah!, ya llegastis. |
| Tomás | Sí, oh, ya tamos aquí. Bien creí que nun díbamos a llegar hoy. |
| Pepa | ¿Entós? |
| Tomás | Escapósemos la xatuca más pequena y tuvi que dir corriendo tres della cuasi que hasta La Iría. |
| Pepa | ¿Sí? ¡Qué mala, cuánto te fexo sudar! |
| Tomás | Y que lo diga. (Se sienta). |
| Pepa | ¡Probe Tomás! Vaya lo que te fexo correr. Verás, voy sacate un xarru vino, y cun él un pocu xamón. Verás asina qué pronto te pasa la sudá. |
| Tomás | Non, nun se moleste, que nun ye ná. |
| Pepa | ¡Cómo nun me voy a molestar per ti!; si fuere per otru; pero per ti, nun faltaría más. (Entra Rosina por la derecha). Rosina, saca-y a Tomás un poco de vino, y corta-y un poco de xamón que ta tou afogáu por correr tres la xata. |
| Rosina | Sí, ma. |
| Pepa | ¡Qué airón más calentón fay! |
| Tomás | Ya, ye l'aire les castañes. |
| Rosina | Aquí tienes. |
| Tomás | Peru, muyer, ónde vas con too eso. |
| Rosina | Pa ti, tontín. (Le hace un guiño, besa la punta de sus dedos, y se los pasa delante de sus labios). Anda, cúmilo, pa que te pongas fuerte. (Pican a la puerta) |
| Pepa | ¿Amira quién ye, Rosina? |
| Rosina | Home, ye usté, pase, pase. |
| Serafu | Muy güenes. |
| Pepa | Bonos güeyos te vean; paez que agora nun vienes tanto per aquí a vemos. |
| Serafu | ¡Bah!, total ye igual viniendo'l mio fíu. |
| Rosina | Igual, non: muncho meyor. |
| Serafu | Vaya, fíu, paezme que te traten bien. |
| Tomás | Nun hay quexa. |
| Pepa | Siéntate un pocu, Serafu, y pincha algo con Tomás. |
| Serafu | Sí, voy pinchar un pocu, que a estes hores apitez. |
| Pepa | ¿Qué te trai per aquí, Serafu? |
| Serafu | Ná, venía a ver a Quico, que va cuantayá nun lu veo. |
| Pepa | Pues tará catando, porque fay ratu que salió a la cuadra, y tenía allá les zapiques. |
| Quico | Voy acercame a velu y charrar un pocu. (Sale por la derecha). |
| Rosina | Sí, vaya que na cuadra ta. |
| Pepa | Caime un pocu rara esta visita de to padre, ¿a qué vendrá? |
| Tomás | ¿Sabe que tamién a mí m'estraña un pocu? Fay unos díes que lu alcuentro algo cambiáu. Algo debe pasar a mio pa. |
| Pepa | Si nun-y pasa, ya y-pasará. |
| Tomás | ¿Usté sabe algo? |
| Pepa | Yo, saber, ná. Digo que si agora nun y-ta pasando ná, que algo verá venir que lu trai preocupáu. |
| Tomás | Sí, eso ye verdá. Tú ya yes grande bastante pa decidir y saber lo que te convién. |
| Tomás | ¡Home, claro! |
| Rosina | ¿Quies que te saque más vino, Tomás? |
| Tomás | ¿Qita pallá, muyer; ¿tú quies que m'emborrache? |
| Pepa | Nun será tanto, ¡oh! |
| Rosina | Home, sí, ye tantu vino que podíes emborrachate. Voy sacate otro poco... |
| Tomás | Non, Rosina, nun quiero más, de verdá. |
| Rosina | Güeno, nin, como tú quieras. (Entran Serafu y Quico, que lleva una zapica) |
| Pepa | ¿Ya cataste, Quio? |
| Quico | Sí, ta ta catao. |
| Pepa | ¿Baxárontelo bien? |
| Quico | Bastante bien. |
| Tomás | No sé: tú nun tienes ná bona mano. |
| Quico | Pepa, Serafu vieno a vemos pa tratar con nosotros de un asuntu, ¿sabes? Y queríamos falar un pocu cuntigo. (A Tomás y Rosina). De manera que podéis salir a dar una güelta, y de pasu, tú écha-y un pocu niarbasu a les vaques, mientres que Tomás saca un pocu cuchu. |
| Tomás | agora mesmo. (Se van él y Rosina). |
| Pepa | ¿Qué querrán estos homones? |
| Serafu | Ye que toy nun aprietu, y como vamos ser consuegros, pues atrévome aquí meyor que a otros a la hora de pedir un favor... |
| Pepa | Nosotros per ti facemos lo que pudiamos; non per ti, pel rapaz; ¡ye tan bunu! Y porque aspero que ya tarde pocu en decidise, que si no, yera de pensar... |
| Quico | Ahí tas bien, muyer. |
| Serafu | Dígovos yo que podéis tar seguros del mió Tomasón: nun tarda'n cayer nin mediu añu. |
| Pepa | Como nun seya primeru..., nun sé. ¿Qué favor queríes, Serafu? |
| Serafu | Ná, ye poca cosa..., ye que, veréis..., toy asina comu nun aprietu, y necesitaba, claro, unes perres... |
| Pepa | Comu cuántes. |
| Quico | Mil pesetes. |
| Pepa | ¡Mal rayu t'esfueye, Serafu!: cuatromil riales ná más... Y too por esa llagartona... ¿Condenaos los dos! Ya pues preparate que mañana van chate una bona cencerrá. Fíxate que yo mesma, yo, pienso dir y dicételes gordes, por tuntu. ¡Amira que casase! |
| Serafu | ¡Nun me fastidies! ¿Una cencerrá a mí? ¡Condenaos! Lo que me faltaba. Fixisti muy bien en avisame, que mañana voyme dormir al caburnu. |
| Quico | Tú, muyer, llengua trapu pel estilo en mio vida la vi. agora estropiástemos la fiesta. |
| Pepa | ¡Ye verdá! |
| Serafu | Dexaivos de monsergues, y vamos falar formal. ¿Pueo o non, cuntar co les mil pesetes? |
| Pepa | Prestarételes, pero cun una condición. |
| Serafu | Condiciones, les que quieras. |
| Pepa | La condición ye que m'asegures que'l to Tomás cásase antes de los seis meses. |
| Serafu | ¿Sí? Entós, pués prestame les perres, porque d'eso toi yo tan seguru como que hoy ye xueves. |
| Quico | Nun veo yo que tes tan seguru, Serafu. |
| Serafu | Sí, Quico, sí, dígote yo que sí; pero ¿por qué díbais a desconfiar? |
| Quico | Pues porque hoy non ye xueves, Serafu, ye vienres. |
| Serafu | ¡Coño!, pues ye verdá, ja, ja, ja... Güeno, pal casu, ye igual. |
| Pepa | Fíxate, Serafu, no que dices, porque como pase como con los díes, sácote les tripes y el corazón. |
| Serafu | Güeno, Pepa, güeno, ya verás cómo ye verdá, muyer. |
| Pepa | Nun sé..., muncho nun hay de qué fiase. Voy buscate les perres. (Sale por la izquierda). |
| Quico | Esta muyer mía ye lista como una ardilla; ¿nun te fixes? |
| Serafu | Sí, ¡oh!, home, nun hay otra muyer na comarca como ella; bien lo dicía l'otru día D. Celestino el Cura: ésta ve les yerbes nacer. |
| Quico | Sí, sí, ye verdá. (Entra Pepa por la misma puerta por donde salió). |
| Pepa | (Dándole el dinero). Si eses perres son pa casate, alcuérdate d'elles en plena lluna de miel, nun vaya ser que se t'olvide degolveles. |
| Serafu | ¡Vaya!, esta Pepa, como siempre. |
| Pepa | Sí, tómalo a guasa, que tengo mieo que desque morrió Ramona, andes per ahí empufáu... |
| Serafu | Nun tengas cudiáu, que les coses marchen bien. |
| Quico | Ven, Serafu, vamos moyar el gargüelu. |
| Serafu | Sí, que de tantu falar, téngulu un pocu ásperu. (Apártanse hacia la mesa). |
| Pepa | (Hablando al público). Esti homón, como toos los homones, en cuantes que y-os falta la muyer, nun saben más que andar per ahí tres d'eses fraxilones... Y el miu, igual, ahí onde lu veis medio mosca muerta. Si allego falta-y yo, ya veriéis qué moo d'espabilar... (Llaman a la puerta). |
| Pepa | ¡Quién va! |
| Responden | El cobrador del Banco de Gijón. |
| Pepa | Pase, pase. ¿Qué ye lo que se y-ofrez? (Se acercan Quico y Serafu) |
| El cobrador | Pues venía a cobrarles a Uds. dos mil pesetas. |
| Pepa | ¿Dos mil pesetas? Recoña, esto ye un timu. ¿Usté, con qué cara s'atreve a pedime a mí dos mil pesetes? |
| El cobrador | Con la cara d'esta letra firmada a un año vista. |
| Quico | Güeno, déxala aquí, que dimpués de tar viéndola un añu... |
| Pepa | Calla tú, Quico, déxame a mí entendeme con esti... fulanu. A ver, esplíqueme a mí tou esi negociu... |
| El cobrador | Muy bien, señora, se lo explicaré. Primero, ¿vive aquí Francisco Álvarez Ordóñez? |
| Pepa | El mesmu. |
| El cobrador | Pues, bien, este señor firmó aquí, véalo bien claro... |
| Pepa | Esa firma paezse a la del mió Quicón, pero nun creo que seya la dél. |
| Quico y Serafu | ¡A ver! |
| El cobrador | Vamos, señora, no diga tonterías. Se ve bien claro que dice Francisco Álvarez. |
| Quico | Nun to yo cuenta d'haber firmao ná; a lo meyor sí, pero sería borrachu, d'otra manera... |
| Pepa | Eso ya ye otra cosa, ya me paicía a mí un pocu rara esa firma; alguien t'engañó tando borrachu; lo que yo dicía, un timu... Llárguese d'aquí inmediatamente, o meto-y la pala dientes pe la barriga; ¿nun y-da vergüenza aprovechase de la xente d'esa manera? Non, si lo que ye, el día que yo falte d'esta casa... |
| El cobrador | Señora, no me canse de aguantarla y escuche: esto no es un timo, porque el Banco de Gijón es una entidad muy seria. Yo tampoco soy un timador como para salir delante de una pala de dientes, como Ud. dice. Y por otra parte, líbrese de hacerlo, porque entonces voy en busca de la Guardia Civil, y las cosas cambiarían... Su marido de Ud. firmó como fiador hace un año por el Sr. Serafín Díaz Casariego en casa de D. Laudelino Fernández Rodríguez; y éste entregó dos mil pesetas a Serafín, quien se comprometió a devolver el dinero antes de un año. Al no efectuar la devolución, el Banco de Gijón cobra a su fiador D. Francisco por carecer D. Serafín de bienes a su nombre. ¿Se entera, señora? |
| Pepa | ¡Ah, paisanu, Usté dexóme pará! ¿Ye verdá too esto, Serafu? (Fuera de sí). |
| Serafu | Ya cuasi que nun m'acordaba, pero paezme que ye verdá. agora mesmo voy ver a isi pirru de Lin pa canta-y les cuarenta per l'angatá que mos armó. |
| Quico | Al que y-l'armó bona foi a mí, non a ti. |
| Pepa | (A grandes voces). ¡Quitu, Serafu, nun te vaigas marchar agora, que entá hay muncho que falar. Y tú (a Quico), asquerusu, voy metete los puños pe la cara. ¿A qué diablos firmes tú ná, en sin preguntámelo a mí? A isti home voy terminar per pegá-y un tochazu, porque si non termina él comigo. ¡Qué meyor que s'hubiá matao él en llugar de la mió Galinda! ¡Cuánto mos hubiá aforrao! Y Usté, ¿qué fay que nun marcha ya? Nun tengo pansao paga-y... |
| El cobrador | Como Ud. diga, pero tenga en cuenta la señora que, si no paga, el Banco embargará, y se quedará con la mejor finca que tenga. |
| Pepa | ¡Sanantonio, qué te fixi yo pa que asina te portes comigo! Pa qué nun mandes pal infiernu d'una vez al mió Quicón, a Serafu..., y a toos los del Bancu. (Entran Tomás y Rosina por la derecha). |
| Tomás | ¿Qué pasa aquí? |
| Pepa | Amira, Tomás, quiérote pa la mió fía porque nun te paeces en ná al to padrón; yes igual que la probe Ramona, que en paz estéa; que si fuéras igual que él, agora mesmo salíes d'esta casa d'estampía, y pa nun golver más. |
| Tomás | Pero..., ¿qué foi lo que pasó? |
| Pepa | Ya lo sabrás. Agora, dir, sacai el guchu mayor de la corralá y llevailu an casa Rufo el tratante, y que vos lu pague nel actu, que tengo falta les perres; que y-lu-doy en lo mesmo que m'ofrezú l'utru día per él... (Vanse). |
| Quico | Amira, Pepa, yo... |
| Pepa | ¡Cállame, Quico, o nun respondo de mí!. |
| El cobrador | Señora, la cosa no es como para ponerse así. |
| Pepa | Oiga usté, como se llame: a usté ná y-importa pa metese en ná. Voy a paga-y, y andando. Y si nun y-para esa risina que me saca, córtoila yo con una pala dientes. (Se oye'l gruñir de un cerdo). |
| Pepa | ¡Ay, mió probe guchu, per ónde vas!, con la estima que yo te tenía, per algo te crié yo mesma en casa; quién diba pensar que mos díbamos a separar d'esta manera; ¿nun yera meyor que me llevaran al mió Quicón, aunque fora pa la cárcel? |
| Serafu | Pepa, nun te desgustes, que yo pienso de cumplir cun too. |
| Pepa | Nun me fales de cumplir, Serafu, que te conozo bien: a ti, hay que cobrate nel actu; asina que vete pensando cómo vas arreglate pa que la boda nun salga d'esti mes, y amira que sólu falten venti díes. |
| Serafu | Güeno, Pepa, si ési ye'l preciu que y-pones a la deuda, ya pués cuntar conel; pa mí ye muncho más fácil, y pa ti, va ser meyor. |
| Pepa | Ye l'únicu preciu que se pue poner, porque les perres, paezme a mí que ya les vi. Y tú, Quico, mírate bien, porque a la prósima nun te perdono: échote fuera casa pa siempre xamás y un día. (Entran Tomás y Rosina). |
| Rosina | . Ten, ma, tresmil doscientes pesetes. |
| Pepa | Esi bandidu aprovechóse de la oportunidá: rebaxó cincuenta pesetes del utru día a hoy; ¿ves tú lo que faes? con estes antroxaes, too sal asina. Tenga usté les dosmil pesetes y métales allí, en conserva. |
| El cobrador | Señora, suyo es el recibo, y quédense ustedes con Dios. |
| Pepa | ¡Hala!, que y-dé l'aire... na pernera. (Se sienta). ¡Hay, Virxen de los Dolores! Vaya un marido más tuntu que me disti. ¿Visti, visti que azaría? Agora ya pués tar cuntintu. ¡Ay, qué calor m'entra! Toi poniéndome mala, danme unos escalientafríos pel rosariu.... |
| Rosina | .¡Ah, ma! ¿Quier que y-vaya buscar un floritu y fágo-y-lu? |
| Pepa | Sí, fía: búscalu y failu. (A Quico). Tú, ven acá, ven comigo a l'habitación. (Sale Rosina por la derecha; Pepa y Quico, por la izquierda). |
| Serafu | Ven acá, fíu, tengo que falar un pocu contigo. |
| Tomás | ¿Qué quier, pa? |
| Serafu | Tomás, les coses tán poniéndose al roxu, y tengo d'alvertite pa que nun muerdas nel anzuelu. |
| Tomás | ¿Qué anzuelu, pa? |
| Serafu | Verás, déxame esplicate: como pués ver, tenemos una bona amistá con Quico y la muyer; claro que esta amistá ya l'había antes de que tú cortexaras a Rosina. Y yo, en sin dame cuenta cuasi, pues pedí-yos unos favores, y ellos, sobre too Pepa, fixéronmelos de muy bona gana. ¿Tú, por qué crees que me los fixeron de tan bona gana? |
| Tomás | Porque son muy bones persones. |
| Serafu | ¡Quiá!, nun lo creas, nun seyas tuntu; fixéronmelos porque asperen que tú te cases pronto con Rosina. |
| Tomás | Sí, pué que seya per eso. |
| Serafu | Pues, per eso quería yo dicite que lo meyor pa ponelos cuntentos ye deci-yos que pienses casate enseguía; ellos quédense como unes pascues, y tú llárgueste pa Xixón pan casa to tíu, que ya sabes que nagua per llevate. |
| Tomás | Nun creo que yo y-faga esa xugá a Rosina. |
| Serafu | Sí, tontón, ¿qué necesidá tienes tú de casate tan lluéu? |
| Tomás | Escucha, pa: si nun tuviá ganes de casame con Rosina, fay tiempu que hubié marchao con mió tíu. ¡Pero tú sabes cómo yo quiero a Rosina! |
| Serafu | ¡Tontón, yes un pipiolu, has de alcordate de lo que yo te digo! |
| Tomás | ¡Ah, pa!, nun sé yo por qué me das esos conseyos, y nun te los apliques a ti mesmu, que ya me enteré yo per ahí que dibes casate enseguía. |
| Serafu | Yo soy diferente, Tomás, pueo facer lo que me vien en gana. |
| Tomás | ¡Con que pués facer lo que te vien en gana, eh! Pues yo tamién lo pienso facer, y hoy mesmo dígo-y-lo a Rosina pa que mos casemos cuantiantes. ¿Cres tú que diba yo aguantar una marcolfa'n casa, usando too lo que yera de mió ma, faciendo burlla de mí, y pué que de ti tamién? |
| Serafu | ¡Amira'l piuyu isti! Si se te mete nel rixu casate, failo; pero a mí nun me pidas denguna perra. Tan bonos los tiempos. |
| Tomás | Nun me faen falta, pa, ye les sacaré yo d'onde puea. ¿O cres que mió tíu nun me les dibe pretar. Ya lo creo que sí, con lo que me quexo él siempre. |
| Serafu | Eso ye lo que te salva. |
| Tomás | ¿Yera too eso lo que queríes dicime? |
| Serafu | Sí, eso yera, pa qué más. Ya lo palparás. |
| Tomás | Yo bien voy, pa. Amira tú lo que faes, que otra como ma... |
| Serafu | Fay el favor, Tomás, nun me recuerdes coses penoses. Yo quixi date un bon conseyu y tú nun lu quies tomar. Allá tú. Que nunca te pese'l nun habeme escuchao, nin habeme fexo casu. |
| Tomás | Aspero que non. Tú arregla tus coses, que yo ya arreglaré les míes. (Entra Rosina). Rosína, Rosina, quería dicete algo, pero nun sé cómu emprecipiar. |
| Rosina | ¡Ah, madre, con la facilidá de palabra que tienes tú, muncho m'estraña que nun aciertes. |
| Tomás | Sí, tengo muncha facilidá de palabra a veces..., pero agora toi tan emocionáu, que nun acierto. |
| Serafu | Si serás magüetu hasta pa eso. A lo meyor lo que quier dicete ye que piensa casase. |
| Rosina | .¿Qué?, ¿ye verdá eso? |
| Tomás | Sí, Rosina, ye verdá: quiero que mos casemos pronto, y ya que está aquí mió pa, quiero dicelo a to ma..., y a ver... |
| Rosina | .¡Ay!, nun sé qué me paez. Nun sé si poneme cuntenta o chame a llorar. |
| Serafu | (Simulando voz femenina). Podíes chate a llorar. |
| Rosina | .(Se abraza a Serafu llorando). ¡Ay!, tíu Serafu, creo que me voy golver lloca. |
| Serafu | ¿De qué, de mieo? |
| Rosina | Voy corriendo a dicelo a mió ma (Sale por la izquierda). |
| Serafu | Tuntu, más que tuntu. Yo que creía que tenía un fíu llistu, y resulta que me sal medio mazcayu. |
| Tomás | (Compungido). Güeno, pa, ya ta bien; calla ya. |
| Serafu | Calla ya, y cun eso déxeslo arreglao; seguramente ya te ta pesando. Mira, fíu: si te pesa algo el pasu que acabes de dar, pue arreglase igual o meyor entavía que antes. Asina dexámoslos más cuntentos, y tú llárgueste mañana mesmo pa Xixón, y del dichu, nun hay ná. |
| Tomás | Si serás pirru y melu: nun m'estraña ná de la vida que y-fixisti llevar a mió ma, pero yo a Rosina nun y-pienso facer lo mesmo, ¿sabes? Nun pienso golveme atrás per ná del mundo; entérate, y pienso casame lo antes posible pa que rabies más. |
| Serafu | ¡Rabiar yo! ¡Tas arregláu, nin! Como nun rabies tú con esa páxara que va cayete encima... (Salen Pepa, Quico y Rosina). |
| Pepa | ¿Qué ye lo que acaba de diceme Rosina? ¿Ye verdá eso, Serafu? |
| Serafu | Al paicer... |
| Pepa | Ven que t'abrace, fiu del alma, pero vamos a ver, tú... |
| Tomás | Yo quería pedí la mano de Rosina hoy mesmo. |
| Pepa | Escucha, fíu, dame muncha pena casar a Rosina, pero como ye pa ti, que sé yo que yes un bon rapazu, y tires a la raza de to madre, que bien merez tar nel cielu, y como bien pensao, con la mano sola nun dibes facer gran cosa, dóitela antera. |
| Serafu | Pa lo que gustes. |
| Pepa | (Echando una mirada torva a Serafu). Si allegues a paicete al to padrón, nun te dexo nin acercate a ella. |
| Quico | Enhora buena, rapaz. (Estrecha la mano a Tomás, y luego a Serafu). Serafu, vamos ser consuegros. |
| Serafu | Aspero que mos seya p'algo de provechu. |
| Pepa | Hoy ye día grande pa toos y hay que celebralo. Quico, saca un poco de sidrina. Rosina, trai unes castañes. Y tú, Tomás, prepara'l tambor. (Se van todos). |
| Serafu | Ya ves, Pepa, yo cuando digo una palabra, cúmplola. |
| Pepa | Ya lo veo, ya: nun asperaba yo que fora tan depriesa. |
| Serafu | Non, si tomando yo les coses a pechu, ye difícil que nes consiga. Trabayu me costó, nun creas, pero el probe ve pe los güeyos de Rosina. Cuando yo y-dixi: basta ya de cortexos, o pirru dientro, o pirru fuera, púnxoseme tou amelindráu y díxome "entós, cásome con ella, porque yo quiérola". Y pensé yo pa mí: ya ta'l pan nel furnu. |
| Pepa | El to Tomasón ye muy bon rapaz, creo que van facer un bon matrimoniu. |
| Serafu | Eso garantízotelo yo, Pepa; si nun sabré yo a quién tengo en casa. El mió Tomás ye igual que pan moyao. Oye, y taba yo pensando que ya que se arreglaron tan bien les coses y tan de priesa, nun sé si seré pa soportalo. |
| Pepa | ¡Cómo soportalo! |
| Serafu | Sí, muyer: ... esto... (hace gestos alusivos al dinero). Vas tener que prestame tamién eses mil pesetes que te sobraron del guchu. |
| Pepa | ¡Ay, recoño! eso sí que non. |
| Serafu | Güeno, muyer, yo pienso degolvelo. |
| Pepa | Nin ná, ni nunca: nun te pongas, que goler nun güeles un perru más. |
| Serafu | Pero muyer, comprende que... |
| Pepa | Ca, ca, ca..., tá comprendío: esto ye una boda a preciu fiju. |
| Serafu | ¡Qué condená yes, Pepa! Amira, que con lo que yo fixi per Rosina, y tú nun quies nin agraecelo. |
| Pepa | ¡Ah, sí! agraecelo, muncho; pero perres (pasa el índice de la mano derecha por debajo de la nariz) nin media. |
| Serafu | Tú préstameles, y facemos un papel agora mesmo. |
| Pepa | Nun y-des güeltes, Serafu, que ye igual, si nun te conociera... |
| Serafu | Amira que pueo facer que se güelva atrás el mió Tomás. |
| Pepa | Covéncite que palabra y piedra suelta, nun tienen güelta; y, como'l rapaz se güelva a trás, ya pues dir rezando lo que sepas, porque afogar, afuégote. (Entra Quico con unas botellas de sidra, echa un culete para Serafu, después otro para Pepa, y, finalmente, para él). |
| Quico | Bebamos: hay que afogar los desgustos pa que nun quedin más que alegríes. (Canta). |
Estoy llocu d'alegría, pos voy casar la mio fía con un mocetón muy guapu que ye'l fíu Serafu. |
|
| Pepa | (Entran Rosina y Tomás). ¡¡Viva los novios!! |
| Quico y Serafu | ¡¡Viva!! |
| Pepa | ¿Ónde tan les castañes, oh? |
| Rosina | Taba ciarráu nel horro, ma. |
| Pepa | Ye verdá, nun m'alcordaba. (Saca la llave del bolsillo). Tomai y daivos priesa. (Salen Tomás y Rosina). |
| Quico | Faen bona parexa. |
| Serafu | Decía-y a Pepa que gracies que intervine yo, si non... |
| Quico | Si non, ¡qué...! |
| Serafu | Ná, nun tengas mieo: abultaba-y un pocu temprano. |
| Pepa | ¡Serafu!, toi viéndote vinir. ¿Quies pegayla otra vez al mió tuntu... |
| Serafu | Home, Pepa... |
| Pepa | (A Quico). Isti tá nun ta fertu perres, tá quier más. Ya pues andate con güeyu y nun morder l'anzuelu, que si picar piques otra vez, róciote con gasolina y priéndote fuiu. Y a tí, tamién, Serafu. De mó que acabóse la cantinela de les perres. |
| Serafu | ¿Creéis que pue obligase a un fíu a casase por esa miseria? Tú, Quico, di la verdá... |
| Quico | Yo, d'eses coses nun sé ná, Serafu: pregunta-y a ella. |
| Serafu | Tú, da una opinión. |
| Pepa | Ye de sobra, Serafu, nun t'emperres que ye tontería. Si sal tan trabayaor como tú, regaláu ye caru. |
| Serafu | Márchome, ta remordiéndome la concencia de lo que fixi: amira que vender mal vendíu a un fíu... |
| Pepa | Aspera, nin, ¿cuántes perres sacó to padre el día que te caseste tú? ¿Acasu cres que casar un fíu ye viendelu? Naide te mandó dir a parar con una que nun tien nin pa mandar cantar a un ciegu. |
| Serafu | ¿Qué sabes tú? |
| Pepa | Paézmelo a mí... |
| Quico | Pues cosa que se y-figure a la mió Pepa, se nun ye verdá, falta-y pocu. |
| Serafu | Ye verdá..., y ¡qué! ¿Qué pueo facer yo? |
| Pepa | Podíes haber fécholo antes, candenéu: mientras que haiga una moza nel pueblu, hay que alcordar cun ella antes de salir fuera. |
| Serafu | ¿Hay tanto en qué escoyer? Pa una que hay, dióme calabaces les que quexo. |
| Quico | ¿Dices per Manuela? |
| Serafu | Per Manuela mesmo. |
| Pepa | Pues, anque te paezca que non, taba rabiando... |
| Serafu | Nun me tomes el pelo, Pepa...; eso ye querer saber demasiao. |
| Pepa | ¡Asquerusu! Tavía nun fay un retu, tevo dicíndome ella que bona pena y-daba... |
| Serafu | ¡Nun fastidies! |
| Pepa | En sin fastidiar. |
| Quico | Tá podíes dexar lo de Xixón y vinir pacá, pe lo menos ésta... |
| Pepa | Pe lo menos tien con qué mantenelu y fartucalu, que ye bastante. |
| Serafu | ¡Coime! Cun esto nun cuntaba yo... Amira que..., si nun fora... |
| Quico | D'eso nun fagas casu, Serafu, pue que seya pa chate la uña. Agora debieras asperar. |
| Serafu | ¿Cres que ye fácil? Cualquiera la baxa de la burra. |
| Pepa | Cuando tanto s'apura..., nun sé... |
| Serafu | ¿Qué, Pepa, qué, dime! Too lo que digas tú tien más valor pa mí que si lo dixera l'alcalde. |
| Pepa | Cuando tanto s'apura, ye que nun ye verdá, y tien mieo que y-lo discubras. |
| Serafu | Hoy nun duermo pensándolo. |
| Pepa | Ya se sabe que nun te gusta trabayar gran cosa, pero ... merez la pena. |
| Quico | ¿Trabayar? más con la otra que con Manuela; ésta, siquiera, ta acostumbrá. |
| Pepa | Sí, ye verdá, dame a mí que nun fexo más que servir emu. |
| Serafu | Dexaisme paráu: si allego yo a saber que Manuele me fay casu... |
| Pepa | ¿Qué asperabes, que fora ella a to casa a dicételo? |
| Serafu | ¡Muyer! ¿Cómo diba pensar yo ná, tando viudu? |
| Tomás | Pa que veas que nun ye ná fácil entender a una muyer. |
| Quico | Serafu, llega unu a vieyu y tánun sabe cun quién trata. |
| Pepa | ¡Disgraciéu, qué vas saber tú si tul mundo fay lo que quier de ti! |
| Quico | ¿Tanto meto la pata, ¡oh!, pa que te pongas asina? |
| Pepa | Si nun fora per mí, nun sé lo que habría sío de ti. |
| Serafu | Caún con la suya: yo nun paro de pensar en Manuela. |
| Quico | ¡Si lo tienes fácil d'arreglar. |
| Serafu | Paéztelo a ti. |
| Quico | Nun tienes más que ponete malu una temporá. |
| Pepa | Entavía ye meyor otra cosa. |
| Serafu | ¿El qué, Pepa? |
| Pepa | Pones un par de tables de caxón nuna pata, y arrodiámoste nella media sábana, y como si la rompisti. Asina, viéndote'l pueblu, naide pue dicer ná. D'esa manera, allargues la boda hasta onde te dé la gana. Lluéu, si resulta que nun hay ná, ya ta arreglao.. |
| Serafu | ¿Sábeste que nun ye del too mala idea? |
| Quico | La mió Pepa ye referveora, pero ¡eh!, a llista nun hay quien la gane. |
| Pepa | (A Quico). Si allego a ser tan llista como tú, tamos arreglaos, fíu del alma |
| Serafu | Oye ¿y les muletes? |
| Pepa | Tá conservamos les últimes que gastó mió suigru que en paz estea. |
| Quico | ¿Nun t'alcuerdes que a mió pa faltába-y una pata? |
| Serafu | ¡Ye verdá!. Entóncenes, manos a la obra. |
| Pepa | Nun se fale más, ya que vas ser consuigru... (fuera se oye una voz llamando a Pepa). |
| Voz | ¡¡Pepa!!... |
| Pepa | ¿Quién será?, voy a ver. (Sale Pepa) |
| Serafu | La to muyer val lo que pesa. Ye un pocu rescamplá, pero eso nuy y-quita'l méritu. |
| Quico | Dígotelo yo que val lo que pesa. Apuesto que foi ella la que convenzú a Manuela, sinon, de qué, ¡oh!. Qurete Manuela a ti... Mira que tien d'esto muncho... (hace gestos relativos al dinero). |
| Serafu | Tal como toi yo, nun pueo suañar con ná d'eso, tengo que valeme con lo que yo tengo. |
| Quico | Paezme que te vales meyor con lo que tienen los demás... |
| Serafu | Too se y-allega a unu. ¿Si supieres que con doscientes pesetes más me arreglaba? ¿Nun tendrás algo per ahí? |
(acabóse'l testu de las fueyas encontrás,
pero poco más fai falta: el final veise venir, claro...) |
Volver a Esquisa literaria y creatividad
Índice alfabético de contenidos